تعمیرات و نگهداری استخر ، سونا و جکوزی

شنا و آب تنی یکی از ورزش های مفرح است. در طول سال و به ویژه با فرا رسیدن فصل گرما، مشتاقان برای سپردن تن های خسته و گرمازده به آب، به استخر های شنا می شتابند. تقاضای رو به ازدیاد برای استفاده های تفریحی و درمانی از آب، ایجاب می کند تا در گام نخست، متولیان استخرهای شنا، با یادگیری و ارتقای دانش حرفه ای، خود را برای پاسخگویی به این تقاضا مهیا سازند.

بیماری های منتقله از استخر

بر طبق طبقه بندی سازمان جهانی بهداشت، بیماری های منتقله از آب در پنج گروه اصلی جای گرفته اند که تمامی آن ها از طریق استخرهای شنا قادر به بیمار ساختن شناگران هستند. عفونت های پوستی ناشی از گرانولوما با زخم آرنج ناشی از، زرد زخم، جرب، اگزما، ایمپتیکو، ورم ملتحمه ی چشم، مننژیت، التهاب گوش میانی، آلودگی های قارچی پوست نظیر بیماری قارچی خارش پای شناگران (Athletes foot) که از طریق سطوح آلوده اتاق های رختکن و راهروها منتقل می شود.

بیماری های حصبه، شبه حصبه، اسهال و لپوسپیروز از جمله بیماری های گزارش شده از استخر های شنا هستند. از این رو است که کنترل کیفیت و به ویژه گندزایی آب استخرها و شناگاه ها، در پیشگیری از ابتلا به بیماری و اطمینان از فقدان خطرات بهداشتی مترتب بر آن و همچنین جذابیت بیشتر، با هدف جلب هر بیشتر شناگران مورد توجه است.

عوامل آلاینده آب استخر

در یک نگاه فراگیر و بر خلاف تصور رایج، شناگران مهم ترین عامل تقلیل کیفیت آب استخر های شنا محسوب می شوند که از طریق آلاینده های فیزیکی، شیمیایی و میکروبی گوناگونی همچون ادرار، عرق بدن، ترشحات بینی و گلو، پماد، کرم و فرآورده های آرایشی، زایده های پوست و مو و … به همراه طیف وسیعی از انواع میکروب های مدفوعی، نزول کیفیت آب استخر را سبب می شوند.

از نظر کمی، هر شناگر به طور متوسط ۳۰-۵۰ میلی لیتر ادرار و ۳ گرم ماده آلی که ۰٫۸-۱٫۱ گرم آن به صورت کربن آلی قابل جذب (AOC) است، به آب استخر اضافه می کند. وارد شدن شناگران به استخر بدون دوش گرفتن گاهی تا پنجاه درصد بار آلودگی استخر را افزایش میدهد.

علاوه بر آن کیفیت اولیه آب ورود و یا آب بازچرخانی شده نیز در میزان و شدت آلودگی و یا تقلیل آن بسیار مهم است و به همین دلیل است که سنجش و کنترل کیفیت استخرهای شنا در جذب شناگران حائز اهمیت است.

کیفیت آب استخر

به طور کلی آب استخر باید زلال و عاری از مواد معلق و شناور بوده و کیفیت آن به استثنای مورادی که در ادامه به آن ها اشاره می شود، با استانداردهای ملی آب شرب همخوانی داشته باشد. نمونه ای از استانداردها و رهنمودهای کیفیت آب در استخرهای و حوض های درمانی در جداول زیر آمده است.

جدول استاندارد ملی ایران برای سنجش کیفیت میکروبی آب استخرهای شنا

نوع میکرو ارگانسیمحد مجاز تعداد باکتری
باکتریهای هتروتروف۲۰۰ در هر میلی لیتر
اشریشیاکلی یا کلیفرم های گرماپایکمتر از ۱ در ۱۰۰ میلی لیتر
انتروکوک های روده ای۱۰۰ در ۱۰۰ میلی لیتر
استافیلو کوکوس۵۰ در ۱۰۰ میلی لیتر
سودوموناس آئروژینوزاکمتر از ۱ در ۱۰۰ میلی لیتر

یادآوری ۱ : میزان قلیائیت کل آب استخر های شنا نباید بیش از ۱۵۰ میلی گرم بر لیتر باشد.

یادآوری ۲ : محدوده ی pH مناسب برای آب استخر شنا ۷٫۲ تا ۸ می باشد.

یادآوری ۳ : کدورت آب استخر شنا نباید بیش از ۰٫۵ NTU واحد باشد.

یادآوری ۴ : میزان کلر آزاد باققی مانده در آب استخر های شنا باید ۱ تا ۳ میلی گرم بر لیتر باشد.

جدول ویژگی های ملی کیفیت فیزیکی و شیمیایی آب استخر های شنا

ویژگی فیزیکی و شیمیاییحدود مجاز
pH۷٫۲ تا ۷٫۸

(برای استخرهایی که با کلر گندزدایی می شوند)

۷٫۲ تا ۸

(برای استخرهایی که با برم و سایر روش ها گندزدایی می شوند)

کلر ترکیبی (میلی گرم بر لیتر)حداکثر ۰٫۴
کلر آزاد (میلی گرم بر لیتر)۱ تا ۳
برم باقی مانده (میلی گرم بر لیتر)۲ تا ۵
ازن (میلی گرم بر لیتر)حداکثر ۰٫۱۲
تری هالومتان (میلی گرم بر لیتر)حداکثر ۰٫۲
پرمنگنات پتاسیم (میلی گرم بر لیتر)حداکثر ۱۰
قلیائیت (میلی گرم بر لیتر CaCO3)۸۰ تا ۱۲۰
سختی (میلی گرم بر لیتر CaCO3)۱۸۰ تا ۲۵۰
مجموع جامدات محلول (میلی گرم بر لیتر)حداکثر ۸۰۰
سولفات مس (میلی گرم بر لیتر)حداکثر ۱
کدورت (NTU)حداکثر ۰٫۵
شفافیت (متر)دید قایم در تمام عمق استخر

تاسیسات تصفیه خانه

متداول ترین و به عبارتی حداقل سیستم موجود در یک تصفیه خانه عبارتست از یک دستگاه پمپ جهت به گردش درآوردن آب استخر به این ترتیب که بطور مداوم آب استخر از روی فیلتر عبور کرده پس از حذف ذرات معلق بوسیله پمپ مجددا به استخر بازگردانده شود. این عمل را اصطلاحا یک سیکل تصفیه می گویند.

یک سیکل زمان یک گردش کامل حجم آب استخر در سیستم فیلتراسیون می باشد. طبق استانداردهای فیلتراسیون استخر ها حداکثر زمان یک سیکل ۸ ساعت در نظر گرفته شده است.

تجهیزات یک تصفیه خانه کامل عبارتست از: دستگاه های فیلتراسیون (فیلتر شنی ، دیاتومی و کارتریجی) ، دستگاه سختی گیر ، دستگاه های گند زدایی (دستگاه کلرزن ، ازون زن یا مولد پرتو فرابنفش UV) ، دستگاه های تغذیه مواد شیمیایی (تزریق کننده سولفات آلومینیوم یا سایر مواد منعقد کننده) ، پمپ های انتقال و گردش دهنده ، دستگاه های مبدل حرارتی و یا تانک های آب گرم. علاوه بر این ها تجهیزات دیگری به عنوان وسایل کمک تصفیه در خارج از تصفیه خانه و محوطه استخر (مانند جارو) کاربرد دارند.

گندزدایی آب استخر

گند زدایی آب به معنی غیر فعال سازی پاتوژن ها و سایر موجودات ریز ذره بینی است. مهم ترین وجه تمایز کیفیت آب استخر با آب شرب، تفاوت در غلظت عامل گندزدا است. مقدار عامل گندزدا، مهم ترین عامل تعیین کننده کیفیت آب استخر است. همچنان که باکتری ها، جلبک ها و سایر اشکال میکرو ارگانیسم ها و مواد آلی وارد استخر می شوند، باید بلافاصله توسط مواد شیمیایی و یا عوامل فیزیکی گندزدا منهدم شوند.

برای نیل به این مهم لازم است تا همواره مقداری ماده گندزاد که از آن به «باقی مانده» تعبیر می شود، با غلظت مشخص در آب وجود داشته باشد. در مورد آب آشامیدنی، سازمان جهانی بهداشت، کفایت گندزدایی را این گونه تعریف کرده است: «در صورتی که معیار میانه کدورت از یک واحد در مقیاس NTU و در یک نمونه منفرد از ۵ واحد فراتر نرود، به احتمال قریب به یقین (۹۹٫۹۹ درصد) آب عاری از آلودگی باکتریایی و ویروسی است، مشروط بر آن که کلر آزاد باقی مانده آب پس از زمان تماس ۳۰ دقیقه در محدوده ۰٫۵-۰٫۸ میلی گرم بر لیتر و pH آب کمتر از ۸ واحد باشد».

در گندزدایی آب استخر ها، به عامل های دیگری همچون تعداد شناگران و تناوب استفاده از استخر ، تناوب تعویض و یا تصفیه آب، شرایط آب و هوایی و نوع و میزان آلاینده هایی که شناگران با خود به استخر می برند، نیز باید توجه داشت. در گندزدایی استخر ها، زمان بازچرخانی آب بسیار مهم است. به طور کل استخر های شنا از نظر نحوه جریان آب به شرح زیر طبقه بندی می شوند:

  • استخرهای با جریان گردشی
  • استخرهای پر و خالی و شونده
  • استخرهای با جریان پیوسته

در استخر های با جریان گردشی زمان بازچرخانی آب بر حسب ظرفیت استخر متفاوت و مطابق جدول شماره ۱۰ تعیین شده است.

گندزدایی و دستگاه های گندزدا

روش های شناخته شده و متداول گند زدایی آب عبارتند از:

  • گند زدایی با استفاده از گاز کلر یا ترکیبات مختلف کلر مانند هیپوکلریتها و گاها سایر هالوژن ها مانند برم و ید
  • گند زدایی آب با استفاده از پرتو فرابنفش (به کارگیری این روش به تنهایی روش مناسبی برای ضدعفونی کردن آب استخر به شمار نمی آید)
  • گند زدایی آب با استفاده از ازون (در آب ناپایدار است)
  • گند زدایی بدون استفاده از مواد شیمیایی به روش جوشاندن و استرلیزاسیون (کارایی مناسب ندارد)

جدول زمان تقریبی بازچرخانی آب در استخرهای با جریان گردشی

حجم استخر

(هزار گالن)

زمان تقریبی بازچرخانی

(ساعت)

کمتر از ۳۰۴
بیشتر از ۳۰۶
استخر کودکان۲

کلرزنی آب استخر

همانند آب آشامیدنی، مهم ترین و پرمصرف ترین ماده شیمیایی در گندزدایی آب استخرهای شنا، کلر و مشتقات آن است. اما بر خلاف آب آشامیدنی که تنها تعداد معدودی از مشتقات کلر مجوز استفاده در گندزدایی را دارند؛ از شمار بیشتری از ترکیبات کلردار در گندزدایی آب استخر های شنا استفاده می شود.

علاوه بر گاز کلر با خلوص بیش از ۹۸ درصد، هیپوکلریت سدیم (آب ژاول) و هیپوکلریت پتاسیم (آب لابارک) با خلوص ۱۰-۱۵ درصد، هیپوکلریت لیتیویم با خلوص ۳۵ درصد و هیپوکلریت کلسیم (پرکلرین) با خلوص ۶۰-۷۰ درصد که از مواد شیمیایی رایج در گندزدایی آب هستند؛ از سه ترکیب کلردار دیگر نیز در گندزدایی استخر های شنا استفاده می شود.

کلر تثبیت شده : ترکیبی از کلر است که دارای اسید سیانوریک می باشد. این ماده، کلر را در مقابل اشعه فرابنفش حفظ کرده و سبب دوام آن در استخر می شود.

سدیم دی کلر : این ترکیب کلر تثبیت شده با خلوص ۶۲٫۶۳ درصد را دارا است. از نظر ظاهری به شکل گرانول سفید رنگی است که به سرعت در آب حل می شود.

تری کلر : این ترکیب با خلوص ۸۹٫۹۰ درصد، به صورت قرص، گرانول و کلوخه موجود است. سرعت انحلال آن در آب کم و pH محلول آن حدود ۲٫۸-۳ است.

کلرزنی در حوض های درمانی و جکوزی ها

در حوضچه های درمانی و جکوزی ها به دلیل دمای بالای آب و اختلاط زیاد آن، حفظ کلر باقی مانده به دشواری ممکن است. در این اماکن شیوع بیماری های ناشی از باکتری های سودوموناس و لژیونلا پنوموفیلا مشاهده شده است. نگه داشت کلر باقی مانده در استخر شنا به مقدار ۲-۳ میلی گرم بر لیتر و در جکوزی ها ۳-۵ میلی گرم بر لیتر برای مقابله با این باکتری ها توصیه شده است.

غلظت های بالای مواد آلی و نیتروژن آب نیز ضمن خنثی ساختن کلر باقی مانده، زمینه رشد این باکتری ها را فراهم می آورد. بازچرخانی، صاف سازی و کلرزنی آب با دز ۳ میلی گرم بر لیتر سبب انهدام باکتری های سودوموناس و لژیونلا می شود. لازم است در حوضچه های درمانی هفته ای یک بار آب تعویض شود و زمانی که آن کدر شده باشد، نیاز به سوپر کلرنیاسون آن است.

باید توجه داشت که بر اثر تابش خورشید، تلاطم و واکنش آن با ادرار و عرق بدن، از مقدار کلر آزاد کاسته و بر غلظت کلر ترکیبی آب افزوده می شود. بر خلاف آب شرب، وجود کلرآمین ها در آب استخر به دلیل تحریک چشم (سوزش) و بوی نامطبوع، نه تنها مناسب نیستند بلکه نشانه زوال کیفیت آب نیز به شمار می روند. احساس بوی نامطبوع از آب ، نشانه انهدام کلر آزاد باقی مانده و تشکیل کلرآمین ها است.

مهمترین اهداف کلریناسیون عبارتست از:

  • گندزدایی
  • حذف مواد آلی ازت دار از جمله آمونیاک
  • کننترل مزه و بوی آب
  • حذف هیدروژن سولفید
  • حذف آهن و منگنز
  • حذف رنگ آب
  • کنترل لجن و جلبک
  • کنترل باکتری های کاهش دهنده آهن، منگنز و سولفات
  • به عنوان ماده منعقد کننده ، جهت ته نشینی ذرات معلق

شوک کلر یا کلر زنی در حد اشباع

یکی از روش های نگهداری دوره ای از آب به شمار می آید. در این فرایند مقدار کلر باقی مانده موجود در آب را به دو تا چهار برابر مقدار اول آن افزایش می دهند. شوک دادن به آب استخر عبارت است از:

افزودن ناگهانی مقدار زیادی کلر به آب استخر که برای از بین بردن باکتری ها، جلبک ها، ترکیبات حاوی نیتروژن و آمونیاک انجام میگیرد.

پس از شوک دادن به آب تا زمانی که غلظت کلر به زیر ۱۰ ppm برسد، شناگران نباید وارد آب شوند.

برخی متخصصان دوره زمانی مناسب انجام این کار را ماهی یک بار و برخی هر سه ماه یکبار توصیه می کنند. اما به عنوان یک توصیه کلی کلر زنی بیش از حد تنها باید در مواقعی انجام شود که مقدار آمونیاک یا اجزای خارجی موجود در آب پیش از حد معمول باشد، یا اینکه آب استخر بیش از حد معمول کثیف و مملو از جلبک یا خزه باشد. میزان دوز شوک در آب استخر ها در محدوده ۱۰-۱۵ ppm می باشد.

چند تذکر درباره کلرزنی در حد اشباع

  • ایجاد شوک باید در مواقعی انجام شود که شناگران در استخر حضور نداشته باشند.
  • ایجاد شوک باید در هنگامی انجام گیرد که pH آب استخر در محدوده ۷٫۶-۷٫۸ باشد.
  • برای کاهش مقدار کلر موجود در آب به اندازی ۱ ppm ، به ازای هر ۱۰۰۰۰ لیتر آب می بایست ۱۰ گرم تیوسولفات آمونیم به آب افزود.

ازون زنی آب استخر

از دیگر گندزدا های مورد استفاده دز استخرهای شنا، گاز ازن است. از زمان احداث اولین تصفیه خانه آب مجهز به دستگاه ازن زنی در کشور هلند در سال ۱۸۹۳، تا اولین کاربرد این ماده در گندزدایی استخرهای شنا در اوایل دهه ۱۹۵۰، کاربرد آن در گندزدایی استخرها رو به افزایش است. گفته می شود ۳۰۰ هزار استخر در اروپا با گاز ازن گندزدایی می شوند.

دلایل گسترش ازن زنی آب استخر ها را می توان به تاثیر بهتر آن بر اشکال مقاوم میکرو ارگانیسم ها، توانایی انهدام مواد آلی مولد طعم، بو، رنگ و عدم تاثیر پذیری از pH خلاصه کرد. ازن گندزدای قوی است که بر اساس قانون همه یا هیچ عمل می کند و در صورتی که به مقدار کافی به آب افزوده شود، تمامی اشکال میکرو ارگانیسم ها را از بین می برد. ازن قادر است با غلظت ۰٫۴ در مدت چهار دقیقه، ویروس ها را غیرفعال سازد. در صورتی که غیرفعال ساختن ویروس ها با کلر، حداقل نیازمند ۰٫۵ میلی گرم بر لیتر کلر آزاد با زمان تماس ۳۰ دققه است.

پایداری ازن در آب ۱۵-۲۰ دقیقه است. مهم ترین ضعف ازن در گندزدایی آب استخر، علاوه بر تولید فرآورده های جانبی که عمدتا از گروه آلدئیدها است، نیمه عمر کوتاه آن و در نتیجه فقدان باقی مانده در استخر آب است. در صورتی که زمان بازیابی آب در استخر کمتر از ۶ ساعت باشد، هر نقطه از استخر در زمانی کمتر از ۵ دقیقه، آب تازه جریان خواهد داشت و به این ترتیب مشکل زمان ماند کوتاه آن مرتفع می شود.

تهویه استخر

بطور کلی دمای ایده آل در مجموعه استخر ۲۲ تا ۲۵ درجه سانتی گراد است. برخی مراجع معتقدند درجه حرارت هوای استخر نباید حداکثر ۵ درجه گرمتر از آب استخر و یا ۱ درجه سردتر از آب استخر باشد. این مراجع دمای ایده آل آب استخر را ۲۵ درجه سانتی گراد ذکر میکنند.

در استخر های شنا، نصب سامانه مکانیکی تهویه، برای فضای پیرامونی استخر به دلیل میزان بالای رطوبت و مواد شیمیایی و دیگر فضاهای وابسته به استخر از قبیل رختکن ها، دوش ها، توالت ها و سایر فضاهای موجود باید پیش بینی و نصب شود. تهویه هوای فضای پیرامونی استخر و دیگر فضاهای مرتبط از یک سو برای جایگزینی اکسیژن مصرف شده و از دیگر سو برای تخلیه گاز کربنیک، گازهای متصاعد شده از مواد شیمیایی، بخار آب، بوهای بدن انسان و موارد مشابه دیگر ضرورت دارد. اگر میزان گاز کربنیک موجود در هوا به ۵ تا ۶ درصد حجم هوا برسد، برای انسان خطرآفرین خواهد بود. به منظور حفظ میزان گاز کربنیک در هوای پیرامونی استخر در حد ۰٫۵ درصد، به جریان هوایی در حدود ۲٫۲ تا ۱۱ متر مکعب در ساعت نیاز است.

ضرورت به کارگیری سامانه تهویه در استخر های شنا به شرح زیر است:

  • جلوگیری از انتشار بوهای نامطبوع و گازهای مضر
  • جلوگیری از پدیده تعریق یا کاهش اساسی آن
  • کنترل و تقلیل رطوبت
  • تامین هوای تازه برای تنفس حاضرین

نکات مهم در نصب دریچه های تهویه

  • محل نصب دریچه ورودی هوای تازه و دریچه هوای استخر در سقف نباید نزدیک یک دیگر تعبیه شوند. زیرا در این حالت نوعی جریان میان بر هوا بین این دو دریچه ایجاد می شود.
  • در رختکن ها، دریچه باید در ارتفاع نزدیک کف تعبیه شود تا بیرون راندن بوهای نامطبوع متصاعد شده از کفش ها، جوراب ها و موارد مشابه دیگر به سرعت و سهولت انجام شود. تعبیه دریچه تخلیه در چنین ارتفاعی، به بهبود جریان هوا کمک می کند و محل دقیق آن باید به گونه ای انتخاب شود که دور از دسترسی و دستکاری های عمدی باشد و در شست و شوی کف نیز خللی وارد نیاید.

نشانه های یک استخر استاندارد و راهبری صحیح آن

  • شمارش باکتری های هتروتروف : صفر و یا بسیار اندک
  • عدم حضور باکتری های کلیفرمی و سودوموناس
  • قلیائیت : ۸۰-۱۲۰ میلی گرم بر لیتر بر حسب کربنات کلسیم
  • کلر آزاد باقی مانده : ۳-۵ میلی گرم بر لیتر
  • کلر ترکیبی : صفر
  • pH : 7.5-7.6
  • کدورت : حداکثر ۵ واحد NTU
  • زمان بازچرخانی آب : سی دقیقه (در استخرهای پر و خالی شونده ، آب حداکثر هر سه روز یک بار باید عوض شود.)
  • ممانعت از ورود افراد بیمار و یا مشکوک به بیماری های قابل انتقال
  • الزام شناگران به دوش گرفتن قبل از ورود به آب
  • نصب اخطاریه برای جلب توجه شناگران به تخلیه مثانه قبل از ورود
  • نصب و تعبیه پاشویه و الزام شناگران به قرار دادن پاهای خود در آن

تعمیرات و نگهداری استخر ، سونا و جکوزی

شرکت استخر باما با تجربه ۷ ساله خود در زمینه ساخت استخر و اجرای پروژه های موفق تعمیرات و نگهداری استخر ، سونا و جکوزی در شهرهای ساوجبلاغ، دماوند، محمدشهر، آبعلی، هشتگرد، رودهن، سهیلیه، پردیس، کردان، جاجرود، آبسرد، طالقان، مهرشهر، فشم، چالوس، ملارد، میگون، فرمانیه، نیاوران، ونک، سعادت آباد، لواسان، مشکین دشت، شهریار، گوهردشت، فردیس، جهانشهر، عظیمیه، اندیشه، شهرک غرب، شمیران، تجریش، فیروزکوه، گچسر، رودسر، مرزن آباد، صادقیه، اکباتان، کلاردشت، سیاه بیشه، نمک آبرود، کلارآباد، جردن، صادقیه، عباس آباد، رشت، فومن، لویزان، گیشا، ولنجک، تنکابن، رامسر، ماسال، تالش، اسالم، ماسوله، سنگر، زیباکنار، متل قو، لاهیجان، سلمان شهر، کیاشهر، لنگرود،چمخاله، کلاچای، رویان، نور، ایرانشهر، چمستان، ایزدشهر، آمل، بابل، قائم شهر، فریدون کنار، بابلسر، خزرشهر، بهشهر، گرگان و ساری، آماده ارائه مشاوره به تمامی هموطنان عزیز از سراسر کشور می باشد.

Summary
Review Date
Reviewed Item
تعمیرات و نگهداری استخر ، سونا و جکوزی
Author Rating
51star1star1star1star1star